Tag Archive for: mô hình tăng trưởng

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, tài nguyên thiên nhiên suy giảm nhanh chóng và áp lực ô nhiễm môi trường gia tăng, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên khai thác – tiêu dùng – thải bỏ đang bộc lộ nhiều hạn chế. Trước thực trạng đó, kinh tế tuần hoàn được xem là một trong những giải pháp căn cơ, góp phần định hình con đường phát triển bền vững cho các quốc gia và nền kinh tế toàn cầu.

Không chỉ là một xu hướng môi trường, kinh tế tuần hoàn còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và gia tăng giá trị kinh tế trong dài hạn.

Kinh tế tuần hoàn là gì?

Kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) là mô hình kinh tế trong đó các sản phẩm, vật liệu và tài nguyên được thiết kế, sử dụng và tái tạo theo các vòng tuần hoàn khép kín, nhằm hạn chế tối đa việc khai thác tài nguyên mới và phát sinh chất thải.

Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn coi chất thải là một dạng tài nguyên. Vòng đời của sản phẩm được kéo dài thông qua các hoạt động như chia sẻ, sửa chữa, tái sử dụng, tân trang, tái sản xuất và tái chế.

Mục tiêu cốt lõi của mô hình này là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng tài nguyên, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái.

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là động lực đổi mới mô hình tăng trưởng

Ba nguyên tắc cốt lõi của nền kinh tế tuần hoàn

Theo các tổ chức nghiên cứu quốc tế, một hệ thống kinh tế tuần hoàn hiệu quả cần được xây dựng trên ba nguyên tắc nền tảng.

Thứ nhất, bảo toàn và phục hồi vốn tự nhiên. Nguyên tắc này nhấn mạnh việc giảm phụ thuộc vào tài nguyên không tái tạo, đồng thời thúc đẩy sử dụng các nguồn tài nguyên tái tạo một cách hợp lý. Việc quản lý hiệu quả các dòng tài nguyên góp phần duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường trong dài hạn.

Thứ hai, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc kéo dài vòng đời sản phẩm và vật liệu thông qua tái sử dụng, tái chế và tái sản xuất. Điều này giúp giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu mới, đồng thời biến rác thải thành nguồn giá trị kinh tế.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả toàn hệ thống. Ngay từ khâu thiết kế, các yếu tố gây ô nhiễm, lãng phí và tổn thất tài nguyên cần được nhận diện và loại bỏ. Cách tiếp cận hệ thống giúp giảm chi phí, hạn chế rủi ro và tối ưu hóa lợi ích kinh tế – môi trường.

Các mô hình kinh tế tuần hoàn phổ biến

Trên thực tế, nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn đã và đang được áp dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống.

Mô hình 3R (Reduce – Reuse – Recycle) là cách tiếp cận cơ bản và phổ biến nhất. Trong đó, Reduce (Giảm thiểu) hướng tới việc giảm thiểu sử dụng tài nguyên và năng lượng ngay từ đầu; Reuse (tái sử dụng) tập trung kéo dài thời gian sử dụng của sản phẩm; còn Recycle (tái chế) giúp chuyển chất thải thành nguyên liệu mới, tạo ra vòng đời mới cho tài nguyên.

Ở cấp độ nâng cao hơn, mô hình 6R+ yêu cầu sự thay đổi toàn diện từ tư duy thiết kế đến hành vi tiêu dùng. Trong mô hình này, “Rethink & Redesign” (tư duy lại và tái thiết kế) đóng vai trò then chốt, nhằm đảm bảo sản phẩm có thể dễ dàng thu hồi và tái chế sau khi kết thúc vòng đời. Bên cạnh đó, “Refuse” (từ chối) khuyến khích người tiêu dùng chủ động từ chối các sản phẩm gây hại cho môi trường, kết hợp với các yếu tố giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và kinh tế chia sẻ.

Lợi ích kinh tế – môi trường và định hướng tại Việt Nam

Theo báo cáo của Quỹ Ellen MacArthur, việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn có thể giúp các nền kinh tế tiết kiệm hàng trăm tỷ Euro mỗi năm nhờ giảm chi phí nguyên liệu và xử lý chất thải. Đồng thời, mô hình này góp phần giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính, hỗ trợ các mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tại Việt Nam, kinh tế tuần hoàn đã được xác định là một trong những định hướng phát triển quan trọng trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các chiến lược phát triển quốc gia. Việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn được kỳ vọng sẽ giúp khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.

Kết luận

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là động lực đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Việc áp dụng các nguyên tắc và mô hình kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần đảm bảo an ninh tài nguyên, giảm áp lực môi trường và kiến tạo một tương lai phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.

VNCPC