Posts

Tại sao doanh nghiệp phải chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn?

/in /by

Trong bối cảnh nền kinh tế toàn cầu đang chịu áp lực lớn từ khan hiếm tài nguyên, biến đổi khí hậu và các yêu cầu pháp lý ngày càng khắt khe, mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ” đã bộc lộ nhiều giới hạn. Thay vào đó, kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) đang trở thành hướng đi tất yếu, giúp doanh nghiệp vừa tối ưu hiệu quả kinh doanh vừa tạo ra giá trị bền vững lâu dài.

Dưới đây là những lý do cốt lõi giải thích vì sao doanh nghiệp cần sớm chuyển đổi sang mô hình kinh tế tuần hoàn.

  1. Giải quyết bài toán tài nguyên khan hiếm

Nhu cầu sử dụng nguyên liệu thô ngày càng tăng trong khi nhiều tài nguyên không tái tạo đang dần cạn kiệt. Điều này khiến chi phí khai thác, thu mua và vận chuyển nguyên liệu liên tục leo thang, ảnh hưởng trực tiếp đến biên lợi nhuận của doanh nghiệp.

Bên cạnh đó, sự phụ thuộc vào nguồn cung nguyên liệu từ nước ngoài tiềm ẩn nhiều rủi ro về đứt gãy chuỗi cung ứng và biến động địa chính trị. Kinh tế tuần hoàn cho phép doanh nghiệp tận dụng lại vật liệu, phế phẩm và chất thải trong quá trình sản xuất, biến “đầu ra” của quy trình này thành “đầu vào” cho quy trình khác. Nhờ đó, doanh nghiệp giảm phụ thuộc vào nhập khẩu và chủ động hơn trong kế hoạch sản xuất – kinh doanh.

  1. Nâng cao hiệu quả vận hành và tối ưu chi phí

Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của kinh tế tuần hoàn là khả năng tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp. Thay vì coi chất thải là gánh nặng chi phí, mô hình này xem đó là nguồn tài nguyên có thể khai thác lại.

  • Giảm chi phí sản xuất: Tái sử dụng nguyên vật liệu, tăng hiệu suất năng lượng và giảm lượng chất thải giúp doanh nghiệp tiết kiệm đáng kể chi phí vận hành, xử lý rác thải và logistics.
  • Giải quyết tình trạng dư thừa: Kinh tế tuần hoàn khuyến khích cải tiến thiết kế sản phẩm, tập trung vào chất lượng và vòng đời sử dụng, từ đó hạn chế sản xuất dư thừa trong bối cảnh tài nguyên đầu vào khan hiếm.
  • Kéo dài tuổi thọ tài sản: Thông qua bảo trì, sửa chữa và tân trang, doanh nghiệp có thể kéo dài vòng đời máy móc, thiết bị và vật liệu, tối đa hóa giá trị từ mỗi nguồn lực đã đầu tư.

Một trong những lợi ích rõ ràng nhất của kinh tế tuần hoàn là khả năng tạo ra giá trị kinh tế trực tiếp.

  1. Đáp ứng các cam kết về bảo vệ môi trường và biến đổi khí hậu

Phát thải khí nhà kính và ô nhiễm môi trường đang là vấn đề toàn cầu. Việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn là bước đi quan trọng để doanh nghiệp góp phần thực hiện mục tiêu phát thải ròng bằng 0 (Net Zero) vào năm 2050.

Mô hình này giúp giảm tác động tiêu cực đến môi trường ngay từ khâu thiết kế, thông qua việc:

  • Sử dụng năng lượng tái tạo và nguyên liệu thân thiện với môi trường
  • Giảm thiểu chất thải và loại bỏ các vật liệu gây ô nhiễm
  • Bảo vệ hệ sinh thái và đa dạng sinh học

Không chỉ mang ý nghĩa môi trường, những nỗ lực này còn giúp doanh nghiệp xây dựng hình ảnh thương hiệu xanh, nâng cao uy tín và niềm tin từ khách hàng cũng như cộng đồng.

  1. Nâng cao năng lực cạnh tranh và hội nhập quốc tế

Trong nền kinh tế hiện đại, lợi thế cạnh tranh không còn chỉ nằm ở giá thành mà còn ở tính bền vững và trách nhiệm xã hội. Nhiều doanh nghiệp đã thành công khi áp dụng các mô hình kinh doanh mới, điển hình như mô hình “dịch vụ thay vì sản phẩm”. Ví dụ, Philips cung cấp dịch vụ chiếu sáng thay vì chỉ bán bóng đèn, giúp tối ưu tài nguyên và duy trì mối quan hệ dài hạn với khách hàng.

Tại Việt Nam, khung pháp lý về môi trường đang ngày càng hoàn thiện, đặc biệt là các quy định trong Luật Bảo vệ môi trường và Trách nhiệm mở rộng của nhà sản xuất (EPR). Doanh nghiệp buộc phải thu hồi, tái chế và xử lý chất thải từ sản phẩm của mình. Những đơn vị tiên phong chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn sẽ dễ dàng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế, mở rộng cơ hội xuất khẩu và thu hút dòng vốn đầu tư xanh.

  1. Mở ra cơ hội thị trường mới

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp môi trường mà còn là động lực đổi mới sáng tạo. Doanh nghiệp có thể khai thác nhiều cơ hội mới như:

  • Cộng sinh công nghiệp: Hợp tác giữa các doanh nghiệp để chất thải của đơn vị này trở thành nguyên liệu cho đơn vị khác.
  • Thiết kế bền vững: Phát triển sản phẩm dễ sửa chữa, nâng cấp và tái chế, đáp ứng nhu cầu ngày càng cao của người tiêu dùng về chất lượng và an toàn.
  • Thị trường tái giá trị: Thu hồi và tái chế rác thải thành nguyên liệu cho các quy trình sản xuất mới, hình thành các chuỗi giá trị tuần hoàn.

Kết luận

Chuyển đổi từ mô hình kinh tế tuyến tính sang kinh tế tuần hoàn không còn là xu hướng ngắn hạn mà là hành trình tất yếu để doanh nghiệp phát triển bền vững. Việc thay đổi tư duy từ “khai thác – sản xuất – thải bỏ” sang “tái sinh và tái tạo” giúp doanh nghiệp vượt qua rào cản về tài nguyên, môi trường, đồng thời tạo ra động lực tăng trưởng mới. Xa hơn, kinh tế tuần hoàn còn đóng góp tích cực vào sự thịnh vượng chung của xã hội và nền kinh tế quốc gia.

VNCPC

Kinh tế tuần hoàn – Hướng đi tất yếu cho phát triển bền vững

/in /by

Trong bối cảnh biến đổi khí hậu ngày càng diễn biến phức tạp, tài nguyên thiên nhiên suy giảm nhanh chóng và áp lực ô nhiễm môi trường gia tăng, mô hình tăng trưởng truyền thống dựa trên khai thác – tiêu dùng – thải bỏ đang bộc lộ nhiều hạn chế. Trước thực trạng đó, kinh tế tuần hoàn được xem là một trong những giải pháp căn cơ, góp phần định hình con đường phát triển bền vững cho các quốc gia và nền kinh tế toàn cầu.

Không chỉ là một xu hướng môi trường, kinh tế tuần hoàn còn mang ý nghĩa chiến lược trong việc đổi mới mô hình tăng trưởng, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và gia tăng giá trị kinh tế trong dài hạn.

Kinh tế tuần hoàn là gì?

Kinh tế tuần hoàn (Circular Economy) là mô hình kinh tế trong đó các sản phẩm, vật liệu và tài nguyên được thiết kế, sử dụng và tái tạo theo các vòng tuần hoàn khép kín, nhằm hạn chế tối đa việc khai thác tài nguyên mới và phát sinh chất thải.

Khác với mô hình kinh tế tuyến tính truyền thống “khai thác – sản xuất – tiêu dùng – thải bỏ”, kinh tế tuần hoàn coi chất thải là một dạng tài nguyên. Vòng đời của sản phẩm được kéo dài thông qua các hoạt động như chia sẻ, sửa chữa, tái sử dụng, tân trang, tái sản xuất và tái chế.

Mục tiêu cốt lõi của mô hình này là tạo ra nhiều giá trị hơn từ cùng một lượng tài nguyên, đồng thời giảm thiểu các tác động tiêu cực đến môi trường và hệ sinh thái.

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là động lực đổi mới mô hình tăng trưởng

Ba nguyên tắc cốt lõi của nền kinh tế tuần hoàn

Theo các tổ chức nghiên cứu quốc tế, một hệ thống kinh tế tuần hoàn hiệu quả cần được xây dựng trên ba nguyên tắc nền tảng.

Thứ nhất, bảo toàn và phục hồi vốn tự nhiên. Nguyên tắc này nhấn mạnh việc giảm phụ thuộc vào tài nguyên không tái tạo, đồng thời thúc đẩy sử dụng các nguồn tài nguyên tái tạo một cách hợp lý. Việc quản lý hiệu quả các dòng tài nguyên góp phần duy trì cân bằng sinh thái và bảo vệ môi trường trong dài hạn.

Thứ hai, tối ưu hóa việc sử dụng tài nguyên. Kinh tế tuần hoàn tập trung vào việc kéo dài vòng đời sản phẩm và vật liệu thông qua tái sử dụng, tái chế và tái sản xuất. Điều này giúp giảm nhu cầu khai thác nguyên liệu mới, đồng thời biến rác thải thành nguồn giá trị kinh tế.

Thứ ba, nâng cao hiệu quả toàn hệ thống. Ngay từ khâu thiết kế, các yếu tố gây ô nhiễm, lãng phí và tổn thất tài nguyên cần được nhận diện và loại bỏ. Cách tiếp cận hệ thống giúp giảm chi phí, hạn chế rủi ro và tối ưu hóa lợi ích kinh tế – môi trường.

Các mô hình kinh tế tuần hoàn phổ biến

Trên thực tế, nhiều mô hình kinh tế tuần hoàn đã và đang được áp dụng rộng rãi trong sản xuất và đời sống.

Mô hình 3R (Reduce – Reuse – Recycle) là cách tiếp cận cơ bản và phổ biến nhất. Trong đó, Reduce (Giảm thiểu) hướng tới việc giảm thiểu sử dụng tài nguyên và năng lượng ngay từ đầu; Reuse (tái sử dụng) tập trung kéo dài thời gian sử dụng của sản phẩm; còn Recycle (tái chế) giúp chuyển chất thải thành nguyên liệu mới, tạo ra vòng đời mới cho tài nguyên.

Ở cấp độ nâng cao hơn, mô hình 6R+ yêu cầu sự thay đổi toàn diện từ tư duy thiết kế đến hành vi tiêu dùng. Trong mô hình này, “Rethink & Redesign” (tư duy lại và tái thiết kế) đóng vai trò then chốt, nhằm đảm bảo sản phẩm có thể dễ dàng thu hồi và tái chế sau khi kết thúc vòng đời. Bên cạnh đó, “Refuse” (từ chối) khuyến khích người tiêu dùng chủ động từ chối các sản phẩm gây hại cho môi trường, kết hợp với các yếu tố giảm thiểu, tái sử dụng, tái chế và kinh tế chia sẻ.

Lợi ích kinh tế – môi trường và định hướng tại Việt Nam

Theo báo cáo của Quỹ Ellen MacArthur, việc chuyển đổi sang kinh tế tuần hoàn có thể giúp các nền kinh tế tiết kiệm hàng trăm tỷ Euro mỗi năm nhờ giảm chi phí nguyên liệu và xử lý chất thải. Đồng thời, mô hình này góp phần giảm đáng kể lượng phát thải khí nhà kính, hỗ trợ các mục tiêu ứng phó với biến đổi khí hậu.

Tại Việt Nam, kinh tế tuần hoàn đã được xác định là một trong những định hướng phát triển quan trọng trong Luật Bảo vệ môi trường năm 2020 và các chiến lược phát triển quốc gia. Việc thúc đẩy kinh tế tuần hoàn được kỳ vọng sẽ giúp khắc phục những hạn chế của mô hình tăng trưởng cũ, nâng cao hiệu quả sử dụng tài nguyên và hướng tới mục tiêu phát triển nhanh, bền vững.

Kết luận

Kinh tế tuần hoàn không chỉ là giải pháp bảo vệ môi trường mà còn là động lực đổi mới mô hình tăng trưởng, tạo nền tảng cho tăng trưởng xanh và nâng cao năng lực cạnh tranh của nền kinh tế. Việc áp dụng các nguyên tắc và mô hình kinh tế tuần hoàn sẽ góp phần đảm bảo an ninh tài nguyên, giảm áp lực môi trường và kiến tạo một tương lai phát triển bền vững cho các thế hệ mai sau.

VNCPC