Cộng sinh công nghiệp: Từ nguồn lực chưa được sử dụng hiệu quả đến cơ hội phát triển dự án tuần hoàn

Một phụ phẩm, nguồn nước hoặc nguồn năng lượng chưa được sử dụng hiệu quả tại doanh nghiệp này có thể trở thành đầu vào cho doanh nghiệp khác. Cộng sinh công nghiệp không chỉ mở ra cơ hội sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên, mà còn là một trong những nhóm dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn theo quy định mới. Vậy doanh nghiệp có thể bắt đầu từ đâu và cơ hội tiếp cận các chính sách hỗ trợ được đặt ra như thế nào?

Quy định mới về dự án xanh và dự án tuần hoàn

Từ ngày 01/11/2026, Quyết định số 46/2026/QĐ-TTg có hiệu lực, hướng dẫn xác định dự án xanh, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn và áp dụng khung tiêu chuẩn môi trường, xã hội, quản trị.

Theo Điều 3 của Quyết định, dự án xanh là dự án thuộc loại hình, có mục tiêu và đáp ứng các yêu cầu tương ứng tại Phụ lục I.

Trong khi đó, dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn phải thuộc một trong bốn nhóm:

• Thiết kế, sản xuất tuần hoàn: áp dụng các giải pháp trong thiết kế sản phẩm, sản xuất hoặc cung ứng dịch vụ nhằm sử dụng hiệu quả hơn tài nguyên, nguyên liệu, vật liệu và năng lượng.
• Sử dụng tuần hoàn: tái sử dụng, sửa chữa, cải tạo, nâng cấp, tân trang, chuyển đổi công năng, tái sản xuất, cho thuê hoặc chia sẻ để kéo dài vòng đời sản phẩm, thiết bị và vật liệu.
• Phục hồi tài nguyên: thu gom, tái chế phụ phẩm, chất thải và các giải pháp khác nhằm hạn chế chất thải phát sinh.
• Cộng sinh công nghiệp, liên kết tuần hoàn: áp dụng các biện pháp tuần hoàn giữa các lĩnh vực, trong KCN, CCN, khu đô thị hoặc khu dân cư tập trung nhằm sử dụng hiệu quả nguyên liệu, vật liệu, năng lượng và tài nguyên; kéo dài vòng đời sản phẩm và hạn chế chất thải.

Cộng sinh công nghiệp có thể hiểu đơn giản thế nào?

Hiểu đơn giản, doanh nghiệp này có một nguồn lực chưa sử dụng hết, trong khi doanh nghiệp khác lại đang có nhu cầu sử dụng nguồn lực đó.

Cơ hội cộng sinh cần được xem xét về khả năng sử dụng, công nghệ, chi phí và các yêu cầu về môi trường, pháp luật.

Nguồn lực có thể là nguyên liệu, phụ phẩm, nước, năng lượng hoặc các nguồn tài nguyên khác.

Chẳng hạn, một phụ phẩm của doanh nghiệp này có thể được nghiên cứu để trở thành đầu vào cho doanh nghiệp khác. Các doanh nghiệp trong cùng khu công nghiệp (KCN) hoặc cụm công nghiệp (CCN) cũng có thể tìm kiếm cơ hội sử dụng chung một số nguồn lực hoặc dịch vụ phù hợp.

Tuy nhiên, không phải cứ có bên cung và bên cần là có thể triển khai ngay. Cơ hội cộng sinh cần được xem xét về khả năng sử dụng, công nghệ, chi phí và các yêu cầu về môi trường, pháp luật.

Điểm quan trọng là cách tiếp cận này giúp doanh nghiệp nhìn nguồn lực không chỉ trong phạm vi một nhà máy mà trong mối liên kết với các doanh nghiệp xung quanh.

Doanh nghiệp có thể bắt đầu từ đâu?

Doanh nghiệp không nhất thiết phải bắt đầu bằng một dự án lớn. Có thể bắt đầu bằng việc rà soát: Doanh nghiệp đang sử dụng những nguồn lực nào? Phần nào đang bị lãng phí hoặc chưa được sử dụng hết? Doanh nghiệp khác có thể cần những nguồn lực đó không?

Từ việc rà soát này, doanh nghiệp có thể nhận diện các cơ hội về sử dụng hiệu quả tài nguyên, tái sử dụng, phục hồi tài nguyên hoặc cộng sinh công nghiệp và tiếp tục đối chiếu với các tiêu chí tương ứng của Quyết định 46/2026/QĐ-TTg.

Cơ hội gì cho doanh nghiệp?

Việc có một dự án phù hợp với các tiêu chí xanh hoặc tuần hoàn không chỉ có ý nghĩa về môi trường. Quyết định 46/2026/QĐ-TTg tạo cơ sở để xác định và đánh giá các dự án theo những tiêu chí cụ thể, từ đó hỗ trợ doanh nghiệp chứng minh tính chất xanh, tuần hoàn của dự án khi tiếp cận các chính sách có liên quan.

Tuy nhiên, được xác định là dự án đáp ứng tiêu chí tuần hoàn không có nghĩa doanh nghiệp đương nhiên được nhận hỗ trợ tài chính hoặc vay vốn ưu đãi. Doanh nghiệp vẫn cần đáp ứng các điều kiện cụ thể của từng chính sách, chương trình hoặc tổ chức tín dụng.

Từ một doanh nghiệp đến cả KCN

Đối với các KCN và CCN, cộng sinh công nghiệp mở ra một cách tiếp cận rộng hơn: thay vì mỗi doanh nghiệp tự giải quyết bài toán tài nguyên và chất thải của mình, các doanh nghiệp có thể cùng tìm kiếm cơ hội sử dụng hiệu quả hơn những nguồn lực đang có trong toàn khu vực.

Đây cũng là một trong những hướng tiếp cận quan trọng trong quá trình chuyển đổi sang KCN sinh thái.

Với kinh nghiệm về Sử dụng hiệu quả tài nguyên và sản xuất sạch hơn (RECP), kinh tế tuần hoàn và chuyển đổi KCN sinh thái, VNCPC có thể đồng hành cùng doanh nghiệp trong việc rà soát hiện trạng, nhận diện cơ hội sử dụng hiệu quả tài nguyên và tìm kiếm tiềm năng cộng sinh công nghiệp.

VNCPC